منبع انبساط موتورخانه هرچند که زیاد در زاویه دید تعمیرکاران و کاربران از سیستم شوفاژ قرار ندارد ، اما در زمره مهمترین قطعات در مدار شوفاژ و لوله کشی گرمایش قرار دارد. اهمیت وجود منبع انبساط در ساختمان آنجا نمود می کند که آب ورودی به سیستم لوله کشی و مدار گرمایش شوفاژ ابتدا وارد منبع انبساط شده و سپس توسط لوله های متصل به آن به کلکتورها ، دیگ و پمپهای سیرکولاسیون منتقل می گردد .در ادامه در مورد چگونگی عملکرد انواع تعویض لوله کشی و تعویض منبع انبساط و مشکلات رایج در آن توضیحاتی ارائه می گردد.

مقدار لیتراژ یا حجم منبع انبساط بنا به زیر بنای ساختمان محاسبه می گردد که از فرمول مهندسی در ساختمانهای بزرگ و مرتفع برخوردار است . در ساختمانهایی که از دو یا چند دیگ حرارت مرکزی برخوردار است باید برای هر دو به طور جداگانه منبع انبساط در نظر گرفت و نباید این منابع به یکدیگر پارالل شود و لوله‌های آنها باید مستقیم به کلکتورهای مجزای هر دیگ متصل گردد اما می‌توان پرکن های آنها را از یک لوله آب اصلی انشعاب گرفت آنجا که سختی گیر فقط جهت کاهش و حذف سختی آب ورودی به سیستم سرمایش گرمایش در نظر گرفته می‌شود باید در ساختمانهایی که به سختی گیر مجهز هستند لوله خروجی از دستگاه سختگیر که همان آب نرم است باید مستقیماً به پرکن انبساط نصب شود تا بعد از مدتی مدار لوله کشی و تجهیزاتی همچون چیلر ، دیگ و پمپ ها دچار رسوب نگردند . از منبع انبساط به عنوان منبع ذخیره یا تامین آب مدار سرمایش استفاده می گردد هر چند به عنوان منبع انبساط نامیده می شود اما به لحاظ کارایی فقط تامین کننده آب مورد نیاز سیستم سرمایش است.

در ادامه در مورد چگونگی عملکرد انواع تعویض لوله کشی و تعویض منبع انبساط و مشکلات رایج در آن توضیحاتی ارائه می گردد.

نحوه کارکرد منبع انبساط موتورخانه

نحوه کارکرد منبع انبساط موتورخانه در عین سادگی ، بسیار کارآمد و مهم است است . در سیستم گرمایش شوفاژ آب عامل تولید و انتقال گرما از موتورخانه به مبدل هایی همچون رادیاتورها ، فن کویل ها است و وظیفه تامین آب به عهده منبع انبساط است این در حالی است که با قرار گرفتن منبع انبساط در بالاترین سطح ساختمان یعنی پشت بام و بالاتر از بالاترین مبدل اقدام به ایجاد یک فشار منطقی در مدار می کند و این فشار توسط لوله هایی که بدنه منبع متصل است و انتهای آن به کلکتور های شوفاژ می رسد بر سیستم اعمال می گردد منبع انبساط اصولاً دارای سه محل اتصال لوله است که به ترتیب از پایین لوله برگشت متصل به کلکتور برگشت ، سپس لوله رفت و متصل به کلکتور رفت و در بالاترین نقطه لوله پرکن آب متصل به فلوتر (شناور) و از طرفی دیگر به لوله یا کلکتور آب شهر سر تعریف شده است البته که در اغلب منابع انبساط یک سوراخ جهت نصب لوله سرریز منبع نیز تعبیه شده است.

لازم است بدانید که منبع انبساط با نصب یک لوله قطور نیز وظیفه تامین آب و همچنین ایجاد فشار ستون آب را روی موتورخانه ایجاد می‌کند اما صرفاً به دلیل عدم یخ زدگی در فصول سرد سال و گرم ماندن آب منبع با دو لوله فرایند رفت و برگشت آب در آن جریان پیدا می کند لذا اگر منابع انبساطی را مشاهده کرد دید که به یک لوله متصل است تعجب نکنید اما انتظار آب گرم در آن منبع را نیز نباید داشته باشیم گاهاً مشاهده شده که با توجه به انسداد لوله برگشت منبع انبساط در هنگام تعویض منبع انبساط نصاب محترم اقدام به نصب فقط یک لوله را به منبع میکند.

انواع منبع انبساط

انواع منبع انبساط در جنس بدنه و لیتراژ آن خلاصه می گردد . در ابتدای ورود تکنولوژی سیستم گرمایشی شوفاژ فقط منابع انبساط ساخته شده از ورق گالوانیزه در بازار موجود بود ، اما به تدریج و پیشرفت صنعت و ترویج استفاده از موتورخانه شوفاژ منابع انبساط با متریال های مختلف به بازار تاسیسات ورود کرد که به ترتیب و اولویت قیمت ها به توضیح آن می پردازیم منبع انبساط فولادی که از ورق گالوانیزه ساخته می شود گرانترین و در عین حال مرغوبترین منبع در بازار است و وزن سنگین قیمت بالا از معایب این منبع است و طول عمر بالا مهمترین مزیت در انتخاب این منبع است .

منبع دوجداره انبساط ساخته شده از ورقه فولادی سیاه که از دو جداره تشکیل شده است که بین این دو جداره فوم پلی اورتان در راستای عایق شدن آن تزریق شده است ورق جدار داخلی این منبع جهت افزایش طول عمر و کاهش سرعت فرسایش لعاب کاری شده است .

منبع انبساط آلومینیومی به صورت یکپارچه تولید شده و با بکارگیری ورق آلومینیوم وزن آن بسیار سبک می باشد و اتصالات آن از جنس برنج می باشد طول عمر این منبع نسبتاً مناسب است و بهتر است که این منبع بر روی یک سطح صاف نصب شود تا کف منبع سوراخ نگردد و در نهایت منابع انبساط پلی اتیلن که در حال حاضر به لحاظ طول عمر وزن منبع  و قیمت بهترین منبع در بازار است جنسس بدنه این منبع از مشتقات پلاستیک و پلی اتیلن یکپارچه ساخته شده است و به هیچ عنوان علائم زنگ زدگی و فرسودگی در آن مشاهده نمی‌کنید اتصالات این منبع نیز از جنس برنج بوده و لازم است که هنگام تعویض منبع انبساط حتماً روی یک سطح صاف و نصب شود.پ

تعویض منبع انبساط

تعویض منبع انبساط در چه مواقعی لازم است ؟ اصولاً منابع انبساط دائماً در حال فرسودگی و پوسیدگی هستند و باید با دیدن اولین علائم پوسیدگی نسبت به رفع آن اقدام کرد و یا با منبع انبساط جدید جایگزین شود با توجه به اهمیت و کاربرد منبع انبساط در سیستم موتورخانه شوفاژ لازم است که به صورت دوره ای از منبع بازدید به عمل آید و از عوامل همچون باران و ضربات شدید که باعث آسیب جدی به بدنه آن می‌شود جلوگیری به عمل آید از عواملی که باعث افزایش سرعت فرآیند پوسیدگی در منابع انبساط فلزی می‌گردد وجود عایق در بدنه منبع می باشد این بدان معناست که منبع انبساط نیازی به عایق کاری ندارد بلکه باید با استفاده از پوشش های مختلف مانع رسیدن آب توسط باران و برف به آن گردد چون وجود عایق باعث نگهداری آب بین عایق و بدنه منبع می شود و با توجه به اینکه بدنه منبع توسط آب داغ ان همیشه گرم میباشد آب تبخیر شده و بخار آب باعث افزایش سرعت اکسیداسیون می گردد لذا لازم است که در هنگام نصب منبع انبساط یا تعویض منبع انبساط پوشش به‌عنوان چتربرای آن در نظر بگیرید.

تعویض فلوتر منبع انبساط

فلوتر وظیفه ی تامین آب داخل منبع و کنترل سطح آب را در منبع انبساط به‌ عهده دارد تعویض فلوتر منبع انبساط هنگامی لازم است که فلوتر توان جلوگیری و قطع ورود آب به منبع را ندارد در مکانیزم داخل فلوتر یک پیستون فلزی قرار دارد که اهرمی که به سر آن توپی فلوتر نصب شده با بالارفتن یا پایین آمدن سطح آب این پیستون را در داخل یک سیلندر عقب و جلو میکند و باعث قطع و وصل شدن جریان آب به داخل منبع می شود لازم است بدانید که گاهاً چکه کردن از زیر فلوتر دلیل بر خرابی آن نیست و رسوب تشکیل شده در سیلندر و پیستون مانع کارکرد صحیح آن می گردد در این مواقع با چند بار بالا و پایین کردن اهرم این رسوب ها جدا شده و عملکرد صحیح فلوتر را در پی دارد . سوراخ شدن توپی فلوتر نیز از عواملی است که باعث قطع شدن جریان آب از فیلتر به داخل منبع می‌شود باز کردن توپی و تکان دادن آن و یا با شناور کردن توپی روی سطح آب می‌توانید به سوراخ بودن توپی پی ببرید برای تعویض فلوتر یا شناور لازم است که جریان آب لوله متصل به فلوتر را قطع کنید و سپس به تعویض آن اقدام کنید پس از نصب فلوتر نسبت به تنظیم آن اقدام کنیم به نحوه که سطح آب کمی بالاتر از لوله برگشت لوله متصل به سوراخ وسط منبع باشد بهتر است که هنگام تعویض منبع انبساط  ، فلوتر یا شناور را نیز تعویض کنید تا از کارکرد صحیح منبع انبساط مطمئن گردید.

لوله کشی منبع انبساط

لوله کشی منبع انبساط فرآیندی که در ابتدای مراحل ساختمانی و در زمان لوله کشی ساختمان باید اجرا گردد علیرغم اینکه در ساختمان های امروزی بیشتر از سیستم پکیج استفاده می‌کند اما کماکان هستند مهندسان و کارفرمایانی که به سیستم شوفاژ و موتورخانه مرکزی وفادار هستند این امر در ساختمانهای بزرگ و به خصوص برج ها به یک اجبار تبدیل شده است در قدیم لوله های رفت و برگشت منبع انبساط را از بین مصالح دیوار و تقریبا از هر محلی که امکان داشت حتی با وجود پیچ و خم‌های فراوان اجرا می کردند در حالی که امروز مهندسان علاوه بر در نظر گرفتن و ایجاد یک داکت مناسب از ساپورت های اصولی برای لوله کشی این منبع استفاده می کنند شرایط و محل ایجاد داکت را به گونه‌ای انتخاب می‌شود که هیچگونه پیچ و خمی در مسیر لوله کشی قرار نگیرد یکی از نکات مهم در اجرای لوله کشی منبع انبساط اجرای عایق کاری پس از تست و آب بندی است . لوله های منبع انبساط در طول سال دائماً آب داغ را در گردش دارد و ایزوله کردن لوله ها تاثیر بسزایی در مدیریت و از صرفه‌جویی انرژی دارد . در سیستم لوله کشی شوفاژ تنها لوله‌ای که پس از مدت زمانی مسدود می گردد لوله برگشت منبع انبساط است پیشنهاد می‌شود که در زمان تعویض منبع انبساط یا اجرای لوله کشی ان سایز لوله برگشت را حداقل یک سایز بزرگتر اجرا کنید تا دیرتر دچار انسداد در مسیر خود شود.

تعویض لوله کشی منبع انبساط

تعویض لوله کشی منبع انبساط فرایندی است که سال ها بعد از لوله کشی و نصب موتورخانه ممکن است اجرا شود البته که طول عمر لوله های اجرا شده بستگی به نحوه اجرای ، تخصص مجری ، کیفیت لوله ها و مهمتر از همه محل عبور لوله ها از موتورخانه تا پشت بام است. محل عبور لوله های منبع ترجیحاً از داخل یک داکت کانال باشد بهتر است و به هیچ عنوان از محل های مرطوب و در معرض نم و رطوبت عبور کند هرگز لولاهای انبساط و هیچ لوله فلزی نباید با مصالحی همچون گچ در تماس مستقیم باشد.  در حال حاضر با توجه به قیمت و سهولت در اجرا در تعویض لوله‌های منبع انبساط از لوله های ۵ لایه و پلی پروپیلن بیشتر استفاده می شود.  این لوله ها به لحاظ طول عمر بسیار گزینه های مناسبی هستند در شرایطی که لوله پنج لایه به صورت یک تکه و بدون اتصالات در مسیر اجرا گردد و لوله های پلاستیکی را کاملاً اصولی اجرا گردد .

اما ملاحظاتی هم وجود دارد که بسته‌های نگهدارنده و مهار کننده و پوشش مناسب اجرا گردد . حداقل مقدور از دودکش جهت عبور لوله ها استفاده نشود و در صورت اجبار از لوله فلزی استفاده شود در زمان تعویض منبع انبساط لازم است که تمامی لوله های منبع انبساط بازدید و معاینه شود تا در صورت نیاز نسبت به تعویض آن اقدام شود.

مشکلات منبع انبساط

مشکلات منبع فساد به چند دسته تقسیم می شود که مشکلاتی که در زمینه نگهداری مناسب ، از آن است در اولویت قرار دارد. منبع انبساط از تیرس نگاه مصرف کنندگان دور است ، اهالی یک ساختمان کمتر به پشت بام می روند و اگر ساختمان روف گاردن داشته باشد به دلیل سلامت بصری این منبع و تاسیسات دیگر پوشانده می شود .

لازم است که به صورت دوره‌ای اتصالات منبع ، فلوتر (شناور) ، بدنه منبع و وضعیت داخلی آن مورد بازدید قرار گیرد تا از بروز مشکلات آنی جلوگیری کرد بارها مشاهده شده که قبض آب با مبالغی بیشتر از دوره قبل به دست مدیران ساختمان می‌رسد و دلیل آن مشخص نیست در حالی که مدتها هست آب از منبع انبساط سرریز می شود و هیچ کس متوجه این موضوع نیست آب داخل منبع انبساط همیشه ثابت است و در عین کثیف بودن نیاز به تعویض ندارد درب منبع انبساط قطعه ای است که از ورود هرگونه جسم خارجی به آن جلوگیری و باعث کاهش تبخیر آب می گردد به هر روش که ممکن است مانع رسیدن آب باران و برف به منبع میشود از مشکلات دیگر که در مورد منبع انبساط ممکن است به وجود آید تردید در هنگام خرید نسبت به نوع منبع است که در ابتدای این مقاله کاملاً در این زمینه توضیح داده شده است افراد زیادی سعی بر آن داشتند که به روشهای مختلف  از پوسیدگی و سوراخ شدن منبع به روشهای همچون چسب ، جوشکاری و حتی بستن نوار لاستیکی نسبت به ترمیم آن اقدام کنند که به موفقیت‌های مطلوبی دست پیدا نکردند و در نهایت پس از صرف هزینه و وقت خود مجبور به تعویض منبع انبساط شده اند.

منبع انبساط پلاستیکی

انبساط پلاستیکی در این مقطع زمانی بهترین انتخاب به لحاظ کیفیت و قیمت محصول است . هر چند که در این مقاله توضیحات کامل و جامع در مورد تمام مدلهای منبع انبساط ارائه شده اما با توجه به اهمیت موضوع لازم است که بیشتر در این زمینه اطلاع رسانی شود منابع پلاستیکی با توجه به جنس بدنه هرگز دچار پوسیدگی نمی‌شود و از عمر بالایی برخوردار است همچنین وزن سبک آن در هنگام حمل و نقل کار را برای خریداران و نصاب آن آسان تر می کند اما هر منبع پلاستیکی قابل اعتماد نیست و ممکن است شما را به صرف هزینه های بالا تری سوق دهد هدف از منبع پلاستیکی منبعی است که از جنس پلی اتیلن یا پلیمر و به رنگ سفید است در برابر اشعه آفتاب بسیار مقاوم بوده و در برابر ضربات فیزیکی معمولی مقاوم است با توجه به ضخامت بدنه نیاز به عایق نداشته و ضریب هدر رفتن گرما در آن بسیار پایین است.

منابعی که از مواد کهنه و بازیافتی و ضایعات پلاستیک تولید شده و به رنگ های مختلف در بازار موجود است به هیچ وجه گزینه مناسب برای خریدار نبوده  لذا لازم است به هنگام تعویض منبع انبساط و نیاز به خرید منبع انبساط ، منبع انبساط پلاستیکی از جنس پلیمر یا پلی اتیلن را از فروشنده درخواست کنید.

علت سرریز شدن منبع انبساط موتورخانه

علت سرریز شدن منبع انبساط موتورخانه فقط دو گزینه می‌تواند باشد گزینه اول خراب شدن فلوتر یا شناور منبع آب می باشد در این هنگام چند اتفاق ممکن است که عامل باشد در ابتدا توپی فلوتر را امتحان کنید اگر توپی سوراخ شده باشد و آب در محفظه آن جمع شده باشد دیگر قادر نیست روی سطح آب شناور باشد لذا در آب فرو رفته و فلوتر دائماً آب را به داخل منبع فرستاده و از منبع سرریز می‌شود ، در صورت سلامت توپی امکان دارد که اهرم اینکه توپی به آن متصل از زیر آب مانده باشد در این حالت پیستون داخلی آن سولفات یا رسوب گرفته و لازم است چند بار با احتیاط اهرم را با دست بالا پایین کرده تا مقاومت رسوب ها شکسته شود و فلوتر کارکرد صحیح خود را ادامه دهد در غیر این صورت مکانیزم داخلی آن معیوب شده و نیاز به تعویض دارد گزینه دوم ورود آب شهر به سیستم مدار شوفاژ است که این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که جداره دوم منبع دوجداره سوراخ شده باشد و در منابع کویل دار کوئل مسی سوراخ شده و آب شرب به مدار آب شوفاژ تزریق می‌شود روش امتحان کردن اینگونه است که باید شیر آب سرد ورودی به منبع دوجداره یا منبع کویل دار را بسته و از آب بند بودن مطمئن مطمئن شوید سپس اگر سرریز شدن آب از منبع انبساط متوقف شد اطمینان حاصل کنید که منبع دوجداره یا منبع کویل دار نیاز به تعویض یا تعمیر دارد.

بدانید که سرریز شدن منبع انبساط با تعویض منبع انبساط هیچگونه ارتباط فنی و منطقی ندارد.

تفاوت منبع انبساط باز و بسته

تفاوت منبع انبساط باز و بسته فقط به تجهیزات آن و نوع ورود آب به مدار شوفاژ خلاصه می‌شود و در کارکرد و گرمایش موتورخانه هیچگونه تاثیری نداشته و ندارد ، منبع انبساط باز از یک منبع ذخیره که در بالاترین قسمت ساختمان نصب می‌شود و توسط چند لوله از مسیر مشخصی به کلکتور ها و تجهیزات داخل موتورخانه متصل می شود . فشار ایجاد شده آب داخل منبع بر اساس قانون سطوح آب باعث کارکرد مناسب سیستم شوفاژ می گردد ضمن اینکه در هنگام کمبود آب در سیستم با همین فشار توسط آب ذخیره در منبع کمبود جبران می‌شود در سیستم مداربسته با استفاده از قطعاتی همچون شیر فشار شکن ، شیر یکطرفه و منبع تحت فشار به دیافراگم و شیر قطع کن ، این فشار و تامین کمبود آب به راحتی انجام می‌پذیرد روش کار بدین گونه است ، که از لوله مستقیم آب شهر که ممکن است از کنتور یا از پمپ افزایش فشار آب انشعاب گرفته باشد یک خط لوله مستقیماً به کلکتور آب شوفاژ نصب می شود در مسیر این لوله ابتدا یک شیر فلکه یا شیر گازی نصب  سپس شیر فشار شکن و بعد از آن یک شیر یکطرفه به منظور ممانعت از برگشت آب نصب و مجدداً یک شیر فلکه یا گازی نصب میشود منبع دیافراگرام هم به هر قسمتی که امکان نصب آن روی کلکتور وجود دارد متصل می گردد .

این منبع  وظیفه نگهداری مقدار مشخص فشار و اعمال آن به سیستم را دارد شیر فشار شکن بعد از تنظیم فشار داخل مدار شوفاژ را به میزان دلخواه تنظیم می کند رد معایب و مزایای این روش ها در مقاله بعدی اطلاع‌رسانی می‌کنیم فقط لازم است بدانید که در صورت نیاز به تعویض منبع انبساط گزینه‌ سیستم مدار بسته هم روی میز شماست.

علت خالی شدن منبع انبساط

علت خالی شدن منبع انبساط وجود نشتی و هدر رفتن آب در قسمت‌های مختلف مدار موتورخانه یا لوله کشی مربوط به شوفاژ است سوراخ شدن رادیاتور ها ، نشتی از دیگ شوفاژ ، چکه کردن از شیر فلکه های داخل موتورخانه ، سوراخ بودن فرسوده شدن کلکتورها ، چکه کردن آب از نافی یا از زیر پمپهای سیرکولاسیون خطی یا زمینی ، نشتی فن کویل ها و به طور کلی خروج آب به هر شکلی از مدار باعث خالی شدن آب منبع انبساط می شود حتی ممکن است که چکه کردن یا سوراخ شدن بدنه خود منبع انبساط نیز از عوامل تخلیه آب داخل آن باشد در مواقعی بسیار نادر خالی شدن آب داخل منبع به گونه‌ای که دیگه حرارت مرکزی گرم باشد و سپس به یک بار آب داخل مدار جاری شود و به محفظه داخلی دیگ رسیده باعث تنش در جداره دیگ  و ترکیدن یا جدا شدن پره ها از یکدیگر باشد لذا تمام موارد نشتی و آبریزی در مورد موتورخانه و مدار لوله کشی نیاز به رسیدگی  دائمی داشته اگر نشتی یا فرسودگی از بدنه منبع انبساط از نسبت به تعویض منبع انبساط اقدام کنید.

تعمیر شناور منبع انبساط

تعمیر شناور منبع انبساط فرآیندی است که با توجه به قیمت مناسب فلوتر کمتر اتفاق می‌افتد و غالبا بعد از خرابی شناور منبع انبساط نسبت به تعویض آن اقدام می کنند اما برای کسانی که تو حدودی به مسائل فنی آشنا هستند امتحان اینکه فلوتر قابلیت تعمیر را داشته یا نه ضرری ندارد قطعات و مکانیزم داخلی فلوتر به راحتی از یکدیگر جدا شده و قابلیت رسوب زدایی یا تعویض واشر های داخلی آن فراهم است و با توجه به اینکه جنس بدنه فلوتر غالبا از برنج می باشد این فرایند تا چند مرتبه قابل تکرار است .توپی فلوتر اگر سوراخ شد بهتر است که تعویض گردد چون امکان اینکه بتوان آن را تعمیر کرد بسیار کم است .

اصولاً به هنگام تعویض منبع انبساط فلوتر را نیز تعویض  می‌کند تا نسبت به کارآیی و کارکرد صحیح منبع انبساط اطمینان کسب کند.